5.4.1.2. Maniheizmin Yayılışı
Maniheizm, Mani’nin varlığında yayılmaya başlamış ve İran, Mezopotamya, Mısır gibi ülkelerde de etkili olmuştur. Maniheizm büyümesiyle Hristiyan dünyasını da sıkıntıya sokup sert tedbirler getirilmesini sağlamıştır. En çok Babilonya Bölgesi’nde aktif rol oynamışlardır. İslam literatüründe Maniheizm’e inanlara Zındık denmektedir. Göktürkler özellikle güneylerinden gelecek olan dinler için kendilerinin asimile olma ve savaşçı ruhlarını kaybetme riskinden dolayı sürekli bir korunma içerisindeydiler fakat Dokuz Oğuzlar Uygur Devleti’ni kurup bu düşünceyi terk etmişlerdir. Bunun sonrasında da bu dini kabul etmişlerdir. 815 yılında dikilen Kara-Balgasun kitabesinde de şu şekilde anlatılmıştır:
“Kağan dört rahibi kendi ülkesine gönderdi. O dört rahip iki ibadeti (kurban) geliştirip yücelttiler. Üç zamanı iyice öğrettiler. Bu din bilginleri nura ait doktrin konusunda iyice eğitilmişlerdi. Bu sebeple yedi kitabı tam olarak biliyorlardı (anlıyorlardı). Onların bilgileri denizler kadar derin, konuşmaları da çağlayanlar kadar akacı idi. Bu sebeple Uygurlar bu hak dine sevk edebilirdi …………/kaide olarak kabul etti. Bütün faziletlerin bir araya gelmesini sağladı (gerçekleştirdi) …………. 10 zaman Fou-tou ve Ts’eu-cheler iç ve dış nazırlar! … Söyle dediler: Biz eski günahlarımızdan pişmanız ve gerçek dine hizmet etmek istiyoruz. Kağan şöyle bir emir yayınladı: Bu din muhteşem ve harikuladedir. Bununla birlikte, onu kabul etmek ve ona riayet etmek güçtür. Onu iki üç defa dikkatle inceledim. Eskiden cahildim. Buda’ya şeytan diyordum. Şeytanı Buda olarak anıyordum. Şimdi gerçeği anladım. (Artık bundan böyle) sahte tanrılara hizmet etmeyeceğim. Özellikle ümit ediyorum! / ……….. diyordu. Mademki, kararlı ve samimisiniz, onu derhal kabul edebilir kurallarına uyabilirsiniz. Kabartma ve resmetmek suretiyle yapılmış bütün şeytan tasvirlerini yıkmalısınız. Cinlere dua ve şeytanlar önünde secdeden / ….. / ışık dinini kabul ediniz. Bu ülke sıcak kan içicilik gibi barbar âdetini bırakarak sebze ile beslenen bir memlekete dönüşsün. Bu cinayet devleti, iyiliklere teşvik krallığı haline gelsin. Bunun için / ….. / insanda bulunmaktadır. Sema güç ve kuvvet verir. Tåbiler ise, onu taklit ederler. Din büyüğü (kralı) uzun zaman Babil’de oturmuştu. (Uygurların) gerçek dini kabul ettiklerini öğrendikten sonra, onların bu dine bağlılıklarını methetti. Kadın ve erkek din adamlarını bu dini yapmak ve yüceltmek için Çin’e gönderdi, Bundan sonra Mou-chö’nün müritler topluluğu (Mu-she) ve müritleri kalabalıklar halinde dolaştılar. Bu dini yaymak için doğudan batıya her yöne gittiler ve dini yaydılar.” (Güngör,2020:120).
Görüldüğü gibi en ince detayına kadar anlatılmış. Uygurların kabul ettiği bu din saf değildir Budizm karışımıdır. Bu nedenle dinin adına Budizmo-Maniheizm denilir.
